12/11/15

Ζήλια




 Η ζήλια είναι ένα σύνθετο συναίσθημα που κυμαίνεται από το φόβο της εγκατάλειψης μέχρι την οργή από την αίσθηση προσβολής και υποτίμησης. Σε γενικές γραμμές, πυροδοτείται όταν υπάρχει η αίσθηση της απώλειας: κάτι που αξιολογείται ως προσωπικά σημαντικό, κινδυνεύει να χαθεί.  

Στο πλαίσιο των ερωτικών σχέσεων, η ζήλια εκδηλώνεται ως υποψία και φόβος για μια πιθανή απειλή: απώλεια ενδιαφέροντος, απιστία, απόρριψη και εγκατάλειψη από τον ερωτικό σύντροφο. Στο πλαίσιο των διαπροσωπικών σχέσεων, η ζήλια εκδηλώνεται ως φθόνος προς κάποιο άλλο άτομο λόγω των χαρακτηριστικών, της εμφάνισης, των υλικών αγαθών που κατέχει ή των επιτυχιών του. 

Και τα δύο είδη ζήλιας είναι πολύ πιθανό να προκαλούν προβλήματα τόσο στο ίδιο το άτομο όσο και στις σχέσεις του με τους άλλους ανθρώπους. 
Το άτομο που ζηλεύει είναι πιθανό να νιώθει αρνητικά και οδυνηρά συναισθήματα, όπως:
  • Μνησικακία 
  • Λύπη 
  • Θυμό 
  • Ανεπάρκεια και αδυναμία 
  • Ματαίωση
Επιπλέον, η ζήλια παίζει καθοριστικό ρόλο στον τρόπο που σχετίζεται με τους άλλους, καθώς είναι πηγή:
  • Εχθρότητας 
  • Καχυποψίας 
  • Αρνητικότητας 
  • Έλλειψης εμπιστοσύνης 
  • Κακής επικοινωνίας 
Συνειδητά ή ασυνείδητα, το άτομο που ζηλεύει έχει την τάση να:
  • Συγκρίνει τον εαυτό του με άλλους ανθρώπους
  • Ανησυχεί ή πιστεύει ότι μειονεκτεί και είναι ανεπαρκές
  • Μεγεθύνει αυτή την αίσθηση μειονεκτικότητας και ανεπάρκειας, με αποτέλεσμα να χάνει τον έλεγχο
 
Δυσλειτουργικές σκέψεις και ζήλια
Ο ρόλος που διαδραματίζουν οι σκέψεις στη ζήλια είναι κεντρικός τόσο στη γένεση όσο και στη διατήρησή της. Στην παρούσα ανάρτηση, έμφαση δίνεται στις δυσλειτουργικές σκέψεις που πυροδοτούν τη ζήλια στο πλαίσιο των ερωτικών σχέσεων. Σε επόμενη ανάρτηση, θα επανέλθουμε στη ζήλια που εκδηλώνεται ως φθόνος στο πλαίσιο των διαπροσωπικών σχέσεων. 

Παρερμηνεία: Στο πλαίσιο των ερωτικών σχέσεων, το άτομο που ζηλεύει είναι πιθανό να παρερμηνεύει ουδέτερα ερεθίσματα ως απειλή. Αυτή η παρερμηνεία οφείλεται σε δυσλειτουργικές σκέψεις του τύπου: 
  • Διάβασμα της σκέψης: Η εξαγωγή αυθαίρετων συμπερασμάτων για άλλους ανθρώπους. Για παράδειγμα: «Σίγουρα του αρέσει αυτή η γυναίκα». 
  • Προσωπικοποίηση: Η αίσθηση προσωπικής ευθύνης για ένα κακό αποτέλεσμα, χωρίς να υπάρχουν ανάλογα δεδομένα. Για παράδειγμα: «Διαβάζει την εφημερίδα του επειδή με βρίσκει βαρετή». 
  • Καταστροφοποίηση: Η πρόβλεψη του χειρότερου σεναρίου – Η άμεση κατάληξη στο χειρότερο ενδεχόμενο. Για παράδειγμα: «Θα με εγκαταλείψει για κάποιον καλύτερο και εγώ να μείνω μόνος».  
  • Συναισθηματική λογική: Η τάση εξαγωγής συμπερασμάτων βάσει του κυρίαρχου συναισθήματος («Επειδή το νιώθω, ισχύει). Για παράδειγμα: «Φοβάμαι ότι θα με αφήσει, άρα είναι πιθανό να συμβεί». Μάλιστα, η ένταση του συναισθήματος θεωρείται απόδειξη ότι η απειλή είναι πραγματική και πιθανή. 
Μικρή ανοχή στην αβεβαιότητα και την αμφιβολία: Το άτομο που ζηλεύει διακρίνεται από πολύ μικρή ανοχή στην αβεβαιότητα και την αμφιβολία. Θεωρεί ότι δεν μπορεί να αντέξει, αν δεν είναι 100% σίγουρο για το ενδιαφέρον του συντρόφου και ως εκ τούτου προβαίνει σε συμπεριφορές (π.χ. έλεγχος, αναζήτηση διαρκούς επιβεβαίωσης κ.λπ.) οι οποίες προσωρινά το αγχολύουν και το καθησυχάζουν, αλλά στη συνέχεια γίνονται πηγή νέων αμφιβολιών και διαιωνίζουν το φαύλο κύκλο της ζήλιας. 

Βαθύτερες πεποιθήσεις: Σε ένα βαθύτερο επίπεδο το άτομο που ζηλεύει μπορεί να πιστεύει ότι δεν αξίζει να αγαπηθεί, ότι είναι μειονεκτικό, ότι έχει ελαττώματα, ότι είναι καταδικασμένο στην εγκατάλειψη. Για τους άλλους ανθρώπους ενδέχεται να πιστεύει ότι δεν μπορεί να τους εμπιστευτεί, ότι θα το απορρίψουν και θα το εγκαταλείψουν. 

Επαγρύπνηση και προστασία: Το άτομο που ζηλεύει πιστεύει ότι η διαρκής επαγρύπνηση στην οποία βρίσκεται το βοηθά να προλάβει κακές εκπλήξεις, να προετοιμαστεί για το χειρότερο ή να προλάβει και να αποτρέψει μια κακή εξέλιξη (π.χ. απιστία, εγκατάλειψη κ.λπ.). Φοβάται ότι, αν χαλαρώσει, θα πιαστεί «στον ύπνο». Γι’ αυτό προτιμά να μην εφησυχάζει. 

Δυσλειτουργικές στρατηγικές αντιμετώπισης της ζήλιας 
Ως αποτέλεσμα των παραπάνω, το άτομο καταφεύγει σε δυσλειτουργικές στρατηγικές αντιμετώπισης της «απειλής»: Το άτομο που ζηλεύει πιστεύει ότι πρέπει να ανακτήσει τον έλεγχο της κατάστασης, να κάνει κάτι ώστε να μπορεί να ανακαλύψει τι πραγματικά συμβαίνει. Έτσι, ενεργοποιεί συμπεριφορές οι οποίες καταλήγουν να αυξάνουν την ανασφάλειά του. Σε αυτές ανήκουν: η αναζήτηση καθησύχασης, η υποτίμηση των «αντίζηλων», η επίθεση και η άσκηση ελέγχου προς το σύντροφο, η εκτόξευση απειλών. 

Οι στρατηγικές αυτές είναι δυσλειτουργικές διότι: 
  • Προσφέρουν προσωρινά μια ανακούφιση, αλλά στην πορεία χρειάζεται να ενεργοποιούνται όλο και συχνότερα προκειμένου να κατευναστεί ο αρχικός φόβος και η ανησυχία. Σκεφτείτε ότι είναι μάλλον απίθανο να τσεκάρει κανείς μόνο μια φορά το κινητό τηλέφωνο του συντρόφου του. Στην πορεία, κατά κανόνα, η ανάγκη γίνεται μεγαλύτερη και πιο επίμονη. Επιπλέον, μπορεί να διευρυνθεί και σε άλλες καταστάσεις π.χ. εκτός από το κινητό τηλέφωνο να επεκταθεί ο έλεγχος και στην ηλεκτρονική αλληλογραφία κ.ο.κ.
  • Μπορεί να φτάσουν στο σημείο να επιβεβαιώσουν το χειρότερο σενάριο. Σκεφτείτε: Πόσο πιθανό είναι να παραμείνει ελκυστικός ένας άνθρωπος που διαρκώς επιτίθεται, παραπονιέται και δεν ικανοποιείται από καμία επιβεβαίωση;  
Αντιμετώπιση
Αν αντιμετωπίζετε προβλήματα λόγω της ζήλιας στο πλαίσιο της ερωτικής σχέσης σας είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσετε το ρόλο των δυσλειτουργικών σκέψεων που την πυροδοτούν. Σκεφτείτε το ακόλουθο παράδειγμα: 
Ο σύντροφος μου έχει αργήσει -> Σκέψη: Θα καθυστέρησε στη δουλειά 
Ο σύντροφός μου έχει αργήσει -> Σκέψη: Είναι με άλλη, με απατά 
Στο παράδειγμα αυτό φαίνεται ότι, ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε και ερμηνεύουμε τα γεγονότα, καθορίζει τα συναισθήματά μας. Έτσι, αποκτώντας μεγαλύτερη επίγνωση της προσωπικής νοηματοδότησης, είναι εφικτή η αμφισβήτηση και η τροποποίηση των δυσλειτουργικών σκέψεων που σχετίζονται με το συναίσθημα της ζήλιας. 

Αμφισβήτηση και τροποποίηση δυσλειτουργικών σκέψεων: Σε γενικές γραμμές, είναι μια διαδικασία διαρκούς ελέγχου της εγκυρότητας των σκέψεών σας, βάσει δεδομένων της πραγματικότητας. Αν τα δεδομένα της πραγματικότητας δεν επικυρώνουν την εγκυρότητα των σκέψεων, τότε οι σκέψεις είναι δυσλειτουργικές και οδηγούν σε προβλήματα. Για να επιτύχετε αυτό το στόχο, μπορείτε να θέσετε στον εαυτό σας ερωτήματα, όπως: 
  • Τι δεδομένα υποστηρίζουν αυτό που σκέφτομαι; 
  • Τι δεδομένα αντικρούουν αυτό που σκέφτομαι; 
  • Μήπως υπάρχει μια άλλη ερμηνεία που να εξηγεί καλύτερα αυτό που συμβαίνει; 
Ενισχύστε το κίνητρό σας για αλλαγή: Να θυμίζετε διαρκώς στον εαυτό σας ότι, αν οι σκέψεις που σας κάνουν να ζηλεύετε δεν ευσταθούν, τότε μπορεί εσείς οι ίδιοι να απομακρύνετε το αγαπημένο σας πρόσωπο. Με άλλα λόγια, τελικά, να επιβεβαιώνετε το χειρότερο φόβο σας με τη συμπεριφορά σας. Επιπλέον, να θυμίζετε στον εαυτό σας ότι, αν το χειρότερο σενάριο ισχύει, δηλαδή ο σύντροφός σας έχει χάσει το ενδιαφέρον του για εσάς, πώς είναι δυνατόν να τον προσελκύσετε υιοθετώντας ακραίες συμπεριφορές (έλεγχος, απειλές, ξεσπάσματα θυμού κ.λπ.); 

Τοποθετήστε το πρόβλημα στη σωστή βάση: Σκεφτείτε τη δυσκολία που αντιμετωπίζετε στο χειρισμό της ζήλιας ως εξής: 
  • Αν ο σύντροφός σας δεν είναι άξιος της εμπιστοσύνης σας, τότε το πρόβλημα είναι ότι παραμένετε στη σχέση αυτή.  
  • Αν ο σύντροφος σας αποδεικνύει ότι είναι άξιος της εμπιστοσύνης σας, τότε το πρόβλημα είναι ότι εξακολουθείτε να συμπεριφέρεστε σαν αυτό να μην ισχύει. 
Στην προσπάθεια σας, χρήσιμη θα σας φανεί η βοήθεια ενός ειδικού ψυχικής υγείας. 

Φωτεινή Λέκκα, 
Ψυχολόγος

1 σχόλιο:

  1. Ανώνυμος13/11/15 10:17

    Καλημέρα σας. Αισίως πλησιάζουμε στα 20.000 "χτυπήματα". Να είστε πάντα καλά και να προβάλετε το γεγονός.
    Γ.Γιαμπουράς

    ΑπάντησηΔιαγραφή