7/4/16

Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας



Με τον όρο Διαταραχή Προσωπικότητας περιγράφεται ένα σταθερό πρότυπο εδραιωμένων συναισθηματικών, συμπεριφοριστικών και γνωστικών αποκρίσεων του ατόμου, οι οποίες είναι δυσλειτουργικές και άκαμπτες και επηρεάζουν αρνητικά ένα μεγάλο εύρος σημαντικών τομέων της ζωής του.
 
Μία από τις διαταραχές αυτές είναι η Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας.

Οι άνθρωποι με Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας μεγαλώνουν με έντονη την επιθυμία να ξεχωρίζουν από τους άλλους, να πιστεύουν ότι  είναι ανώτεροι και να τους θαυμάζουν. Κυριαρχούνται από μια έντονη ανάγκη να αποδείξουν το μεγαλείο και τη σημαντικότητά τους (είτε πραγματικά είτε φαντασιωσικά), καθώς και από την ανάγκη για θαυμασμό και ξεχωριστή μεταχείριση. Τα χαρακτηριστικά αυτά συνδυάζονται με έλλειψη ευαισθησίας και ανταπόκρισης στις ανάγκες των άλλων. 

Τα κύρια χαρακτηριστικά της διαταραχής εκδηλώνονται στην αρχή της ενήλικης ζωής, επηρεάζουν σημαντικούς τομείς όπως: εργασία, διαπροσωπικές σχέσεις, οικογένεια, ελεύθερος χρόνος και συνοψίζονται στα παρακάτω: 

  • Μεγεθυμένη αίσθηση προσωπικής σημαντικότητας και μοναδικότητας.
  • Ενασχόληση με φαντασιώσεις επιτυχίας, μεγαλείου, ομορφιάς, ταλέντου 
  • Απαίτηση για θαυμασμό και «ειδική» μεταχείριση 
  • Αίσθηση αυτονόητου δικαιώματος 
  • Έλλειψη ενσυναίσθησης, δηλαδή της ικανότητας να μπει στη θέση των άλλων ανθρώπων και να κατανοήσει τις ανάγκες και τα συναισθήματά τους
  • Τάση για εκμετάλλευση των άλλων ανθρώπων
  • Τάση για ζήλια, επικριτικότητα και ανταγωνισμό 
  • Αλαζονική και υπεροπτική συμπεριφορά 

Ο τομέας των διαπροσωπικών σχέσεων είναι από αυτούς που επηρεάζονται περισσότερο. Ένα άτομο που πάσχει από Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας διακατέχεται από μια αίσθηση αυτονόητου δικαιώματος σε συνδυασμό με την ανάγκη να το θαυμάζουν, γεγονός που οδηγεί σε προβλήματα επικοινωνίας με τους άλλους. 

Image result for narsissist person paintings
Στις ερωτικές σχέσεις έχει την τάση να επιλέγει συντρόφους που:


  • Θυσιάζουν τις ανάγκες τους. 
  • Επιτρέπουν να τους ελέγχουν. 
  • Φοβούνται και διστάζουν να εκφράσουν τις ανάγκες και τα συναισθήματά τους. 
  • Επιτρέπουν την κακομεταχείριση. 
  • Είναι εξαρτητικοί και έτσι δέχονται την καταπίεση ως το τίμημα που πρέπει να πληρώσουν ώστε να ζουν μέσα από το σύντροφο και τη σχέση τους.   

Επιπλέον,  ένα άτομο με Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας μπορεί να δείχνει πολύ φιλόδοξο και με εμπιστοσύνη στον εαυτό του, αλλά αυτό συνήθως γίνεται με ένα ακραίο τρόπο, καθώς δεν αντέχει να χάνει, να υστερεί ή να δέχεται οποιαδήποτε κριτική.  

Τέλος, δεν μπορεί ή αποφεύγει να βιώσει συναισθήματα κατάθλιψης και αβοηθητότητας. Αντίθετα, όταν απογοητεύεται, η τυπική αντίδρασή του είναι να θυμώσει, να οργιστεί και να υποτιμήσει έντονα τους άλλους. 

Αίτια - Εκτός από την ιδιοσυγκρασία του ατόμου, συνήθη αίτια που συνδέονται με την εκδήλωση της Ναρκισσιστικής Διαταραχής Προσωπικότητας είναι:

  • Αδυναμία του οικογενειακού περιβάλλοντος να επιβάλλει έναν επαρκή έλεγχο και περιορισμό στο παιδί, όταν αυτό είναι αναγκαίο. Το παιδί μεγαλώνει έχοντας ό,τι και όποτε το ζητήσει . Επιβάλλει τη θέλησή του και στην πραγματικότητα ελέγχει εκείνο τους γονείς. 
  • Το παιδί δεν υφίσταται συνέπειες όταν είναι ανεύθυνο ή όταν δεν προσπαθεί να ελέγξει τις παρορμήσεις του. 
  • Οι γονείς είναι τόσο υπερπροστατευτικοί και καλύπτουν όλες τις ανάγκες του παιδιού, το οποίο μεγαλώνοντας απαιτεί το ίδιο επίπεδο φροντίδας και ενδιαφέροντος από τους άλλους και στην ενήλικη ζωή του. 
  • Οι γονείς είναι ψυχροί και αδιάφοροι με αποτέλεσμα το άτομο ως ενήλικας να αντεπιτίθεται στην προσπάθειά του να γίνουν όλα σύμφωνα με τις επιθυμίες του. Ο υπερόπτης και αλαζόνας ενήλικας στην πραγματικότητα προσπαθεί να υπεραναπληρώσει τη συναισθηματική στέρηση που βίωσε στο περιβάλλον όπου μεγάλωσε.

Στην περίπτωση της Ναρκισσιστικής Διαταραχής Προσωπικότητας οι θεραπευτικοί στόχοι είναι:

  • Να μετριαστεί η αίσθηση προσωπικής σημαντικότητας και μεγαλείου, έτσι ώστε το άτομο να αποκτήσει μια πιο ρεαλιστική εικόνα εαυτού, αλλά και να αντιληφθεί τα προβλήματα που δημιουργούνται στην επικοινωνία του με τους άλλους λόγω αυτής. 
  • Η βελτίωση της διαπροσωπικής επικοινωνίας μέσω περιορισμού της ανάγκης για διαρκή θαυμασμό και προσοχής από τους άλλους, καθώς και της αίσθησης αυτονόητου δικαιώματος
  • Περιορισμός των αντιδράσεων οργής, θυμού, αντεπίθεσης και υποτίμησης σε περίπτωση που δεν λαμβάνει την προσοχή που θεωρεί ότι δικαιούται ή όταν δέχεται κριτική 
  • Περιορισμός της τάσης για εκμετάλλευση των άλλων ανθρώπων προκειμένου να καλυφθούν δικές του ανάγκες και επιθυμίες. Ενθάρρυνση για δημιουργία περισσότερο ισότιμων σχέσεων.
  • Προσπάθεια για σεβασμό των συναισθημάτων και των αναγκών των άλλων ανθρώπων – Καλλιέργεια της ικανότητας για ενσυναίσθηση.  

Εκτός από το ίδιο το άτομο, βοήθεια μπορεί να χρειαστεί ο /η σύντροφός και τα παιδιά. 
Ειδικά στην περίπτωση των παιδιών που μεγαλώνουν με ένα νάρκισσο γονέα, από πολύ νωρίς στη ζωή τους μαθαίνουν ότι ό,τι κάνουν αποτελεί αντανάκλαση του τι θέλει και τι απαιτεί εκείνος. Από πολύ νεαρή ηλικία βιώνουν έντονο άγχος, καθώς πιέζονται να παραμερίσουν τις ανάγκες και τις επιθυμίες τους προκειμένου να ανταποκριθούν στην εικόνα που ο γονέας επιβάλλει και έτσι να είναι ευχαριστημένος

Αν δεν κατορθώσουν να συμμορφωθούν και να ανταποκριθούν στις επιθυμίες του νάρκισσου γονέα ή προσπαθήσουν να ανταποκριθούν στα δικά τους όνειρα και επιθυμίες, δέχονται επίκριση, τιμωρία, ακόμα και συναισθηματικό πάγωμα και αποκλεισμό για μεγάλα χρονικά διαστήματα. 

Αντιλαμβάνονται ότι η συμπεριφορά του γονέα είναι απρόβλεπτη και συχνά τους προκαλεί σύγχυση. Ωστόσο, δεν μπορούν εύκολα να την αποδώσουν στην ψυχοπαθολογία του ίδιου. Αντίθετα, εσωτερικεύουν πολύ έντονη ενοχή («Διαρκώς απογοητεύω τη μητέρα του»), η οποία οδηγεί σε θυμό που στρέφεται προς τον εαυτό τους («Είμαι ανίκανη», «Δεν θα καταφέρω ποτέ τίποτα»).   


Φωτεινή Λέκκα, 
Ψυχολόγος

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου